بیشتر مطالبی که درباره مجمع عمومی می‌خوانیم به شرکتی مربوط است که سال‌ها فعالیت کرده و هر سال صورت‌های مالی‌اش را تصویب می‌کند. اما پیش از همه این مجامع، یک مجمع دیگر وجود دارد که شرکت سهامی عام را به دنیا می‌آورد: مجمع عمومی مؤسس. این مجمع فقط یک بار و در مرحله تأسیس تشکیل میشود و تصمیم‌هایش پایه همه سال‌های بعد شرکت است.
در این راهنما مسیر قانونی را از تعهد مؤسسین تا ثبت شرکت دنبال می‌کنیم، وظایف و نصاب مجمع مؤسس را با شماره ماده توضیح می‌دهیم، تکلیف آورده غیرنقد را روشن می‌کنیم و می‌گوییم چرا شرکت سهامی خاص معمولاً بدون این مجمع ثبت میشود.
مجمع عمومی مؤسس نخستین مجمع عمومی شرکت سهامی عام است که از مؤسسین و پذیرهنویسان تشکیل میشود، پذیره‌نویسی و پرداخت را احراز می‌کند، اساسنامه را تصویب می‌کند و اولین مدیران و بازرسان را برمی‌گزیند (مواد ۱۷ و ۷۴ لایحه اصلاحی قانون تجارت).
مجمع مؤسس در کدام مرحله تأسیس قرار دارد؟
شرکت سهامی طبق ماده ۱ شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست، و طبق ماده ۳ دستکم سه سهامدار لازم دارد. ماده ۴ آن را به دو نوع تقسیم می‌کند: سهامی عام که مؤسسین بخشی از سرمایه را از طریق فروش سهام به مردم تأمین میکنند، و سهامی خاص که تمام سرمایه در زمان تأسیس توسط مؤسسین تأمین میشود. مجمع مؤسس اصولاً به سهامی عام تعلق دارد.
ترتیب کلی تأسیس سهامی عام در قانون به این شکل است:
- تعهد و سپرده مؤسسین: مؤسسین دستکم ۲۰ درصد سرمایه را خود تعهد میکنند و دستکم ۳۵ درصد مبلغ تعهدشده را در حسابی به نام شرکت در شرف تأسیس نزد بانک می‌سپارند (ماده ۶).
- تسلیم اظهارنامه: اظهارنامه همراه طرح اساسنامه و طرح اعلامیه پذیره‌نویسی، با امضای همه مؤسسین، به مرجع ثبت شرکت‌ها داده میشود (مواد ۶ تا ۹).
- اجازه و انتشار اعلامیه پذیره‌نویسی: مرجع ثبت پس از تطبیق مدارک با قانون اجازه انتشار می‌دهد و اعلامیه در جراید آگهی میشود (مواد ۱۰ و ۱۱).
- پذیره‌نویسی: علاقه‌مندان در مهلت اعلامیه به بانک مراجعه میکنند، ورقه تعهد سهم را امضا و مبلغ نقدی لازم را پرداخت میکنند (ماده ۱۲).
- رسیدگی مؤسسین: حداکثر ظرف یک ماه پس از پایان مهلت پذیره‌نویسی، مؤسسین بررسی میکنند که تمام سرمایه صحیحاً تعهد و دستکم ۳۵ درصد آن پرداخت شده باشد، سهام هر تعهدکننده را اعلام و مجمع عمومی مؤسس را دعوت میکنند (ماده ۱۶).
- تشکیل مجمع مؤسس و قبول سمت: مجمع اساسنامه را تصویب و مدیران و بازرسان را انتخاب می‌کند؛ با قبول کتبی سمت، شرکت تشکیل‌شده محسوب میشود (ماده ۱۷).
- ثبت شرکت: اساسنامه مصوب، صورتجلسه مجمع و اعلامیه قبولی مدیران و بازرسان به مرجع ثبت تسلیم میشود (ماده ۱۸).
یک ضرب‌الاجل مهم هم وجود دارد: اگر شرکت تا شش ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه به ثبت نرسد، به درخواست هر یک از مؤسسین یا پذیرهنویسان، مرجع ثبت گواهی عدم ثبت صادر می‌کند تا وجوه پرداختی از بانک مسترد شود و هزینه‌های تأسیس به عهده مؤسسین است (ماده ۱۹).
وظایف مجمع عمومی مؤسس طبق ماده ۷۴
ماده ۷۴ چهار وظیفه مشخص برای این مجمع تعیین کرده است:
- رسیدگی به گزارش مؤسسین و تصویب آن، همراه با احراز پذیره‌نویسی کلیه سهام شرکت و پرداخت مبالغ لازم.
- تصویب طرح اساسنامه و در صورت لزوم اصلاح آن.
- انتخاب اولین مدیران و بازرس یا بازرسان شرکت.
- تعیین روزنامه کثیرالانتشار برای انتشار دعوت‌ها و اطلاعیه‌های بعدی تا تشکیل اولین مجمع عمومی عادی.
تبصره ماده ۷۴ یک حق اطلاعاتی برای پذیرهنویسان می‌سازد: گزارش مؤسسین باید دستکم پنج روز قبل از تشکیل مجمع، در محلی که در آگهی دعوت تعیین شده، برای مراجعه پذیرهنویسان آماده باشد. همچنین طبق تبصره ماده ۱۷، دعوت‌ها و اطلاعیه‌های سهامداران تا تشکیل مجمع سالانه باید در دو روزنامه کثیرالانتشار منتشر شود که یکی را مجمع مؤسس تعیین می‌کند.
انتخاب اولین مدیران و بازرسان
طبق ماده ۱۰۸، مدیران شرکت توسط مجمع مؤسس و مجمع عادی انتخاب می‌شوند. در سهامی عام، تعداد اعضای هیئت‌مدیره نباید کمتر از پنج نفر باشد (ماده ۱۰۷) و مدت مدیریت که در اساسنامه تعیین میشود، از دو سال بیشتر نیست (ماده ۱۰۹). مدیران و بازرسان باید کتباً قبول سمت کنند و این قبول به معنای آن است که با علم به تکالیف و مسئولیت‌ها عهده‌دار سمت شده‌اند (ماده ۱۷). قواعد شیوه انتخاب و رأی تجمعی را در انتخاب هیئت‌مدیره در مجمع عمومی توضیح داده‌ایم.
حد نصاب و اکثریت مجمع مؤسس
قواعد رسمیت این مجمع با مجامع عادی و فوق‌العاده فرق دارد و ماده ۷۵ آن را دقیق تعیین کرده است:
| مرحله | نصاب یا قاعده | مبنا |
|---|---|---|
| دعوت اول | حضور پذیرهنویسانی که دستکم نصف سرمایه شرکت را تعهد کردهاند | ماده ۷۵ |
| نوبت‌های بعدی | حداکثر دو نوبت دیگر، با آگهی دستکم ۲۰ روز قبل که دستور و نتیجه جلسه قبل را قید کند | ماده ۷۵ |
| رسمیت مجمع جدید | حضور صاحبان دستکم یکسوم سرمایه شرکت | ماده ۷۵ |
| اکثریت تصمیم | دو ثلث آرای حاضرین | ماده ۷۵ |
| حق رأی | همه مؤسسین و پذیرهنویسان حق حضور دارند؛ هر سهم یک رأی | تبصره ماده ۷۵ |
| عدم حصول نصاب در آخرین نوبت | مؤسسین عدم تشکیل شرکت را اعلام میکنند | ماده ۷۵ |
نکته مهم این است که نصاب مجمع مؤسس بر اساس سرمایه تعهدشده سنجیده میشود، نه «سهام دارای حق رأی» در شرکتی که هنوز ثبت نشده است. منطق کلی تفاوت نصاب و اکثریت را در مقاله حد نصاب مجمع عمومی آورده‌ایم.
آورده غیرنقد و مزایای مؤسسین
گاهی بخشی از سرمایه به‌جای پول، ملک، ماشین‌آلات یا دارایی دیگر است. قانون برای جلوگیری از ارزش‌گذاری غیرواقعی این آورده‌ها، سازوکار مشخصی گذاشته است:
- ارزیابی کارشناس رسمی: اگر مؤسسین آورده غیرنقد داشته باشند، باید پیش از دعوت مجمع، نظر کتبی کارشناس رسمی دادگستری را درباره ارزیابی آن بگیرند و جزء گزارش خود به مجمع بدهند؛ اگر برای خود مزایایی مطالبه کردهاند، توجیه آن هم باید ضمیمه شود (ماده ۷۶).
- طرح در مجمع و محرومیت از رأی: گزارش ارزیابی و علت مزایا در مجمع مطرح میشود. دارندگان آورده غیرنقد و مطالبه‌کنندگان مزایا هنگام رأی درباره همان موضوع حق رأی ندارند و آن بخش از سرمایه غیرنقد در حد نصاب حساب نمی‌شود (ماده ۷۷).
- سقف پذیرش: مجمع نمی‌تواند آورده غیرنقد را بیش از ارزیابی کارشناس قبول کند (ماده ۷۸).
- جلسه دوم: اگر آورده یا مزایا تصویب نشود، جلسه دوم حداکثر ظرف یک ماه تشکیل میشود. در این فاصله صاحب آورده می‌تواند تعهد خود را به نقد تبدیل کند و مطالبه‌کننده مزایا می‌تواند از آن صرف‌نظر کند؛ وگرنه تعهدش باطل میشود و دیگران می‌توانند به‌جای او تعهد کنند (ماده ۷۹).
- نصاب جلسه دوم: در این جلسه باید بیش از نصف پذیرهنویسان، با هر مقدار سهام تعهدشده، حاضر باشند و نتیجه جلسه قبل و دستور جلسه دوم در آگهی قید شود (ماده ۸۰).
- عدم امکان تشکیل: اگر در جلسه دوم معلوم شود بخشی از سرمایه تعهد نشده و شرکت قابل تشکیل نیست، مؤسسین باید ظرف ده روز مراتب را به مرجع ثبت اطلاع دهند (ماده ۸۱).
شرکت سهامی خاص: مجمع مؤسس لازم است؟
ماده ۸۲ صریح است: در شرکت سهامی خاص تشکیل مجمع عمومی مؤسس الزامی نیست، اما جلب نظر کارشناس رسمی برای آورده غیرنقد ضروری است و آورده را نمی‌توان بیش از ارزیابی کارشناس قبول کرد. به‌جای مجمع، ماده ۲۰ مدارکی را برای ثبت کافی می‌داند، از جمله:
- اساسنامه‌ای که به امضای همه سهامداران رسیده باشد.
- اظهارنامه تعهد کلیه سهام و گواهی بانکی پرداخت قسمت نقدی که نباید کمتر از ۳۵ درصد باشد؛ آورده غیرنقد باید تماماً تأدیه و تقویم آن در اظهارنامه منعکس شود.
- صورتجلسه انتخاب اولین مدیران و بازرسان با امضای همه سهامداران و قبول سمت آنان.
- نام روزنامه کثیرالانتشار برای آگهی‌ها تا اولین مجمع عادی.
طبق ماده ۵، حداقل سرمایه در زمان تأسیس برای سهامی عام پنج میلیون ریال و برای سهامی خاص یک میلیون ریال است، و طبق ماده ۲۱ شرکت سهامی خاص نمی‌تواند سهام خود را از طریق بورس یا بانک‌ها یا با آگهی و تبلیغ به عموم عرضه کند، مگر از مقررات سهامی عام تبعیت کند. این ارقام متن قانون است؛ رویه‌های اجرایی روز مرجع ثبت را جداگانه بررسی کنید.
مقایسه مجمع مؤسس با مجامع عادی و فوق‌العاده
| ویژگی | مجمع مؤسس | مجمع عادی | مجمع فوق‌العاده |
|---|---|---|---|
| زمان تشکیل | یک بار، در مرحله تأسیس سهامی عام | دستکم سالی یک بار و در مواقع مقتضی | هر زمان که تغییر اساسنامه، سرمایه یا انحلال مطرح باشد |
| تصمیم‌های اصلی | تصویب اساسنامه، اولین مدیران و بازرسان | صورت‌های مالی، انتخاب مدیران و بازرسان، امور جاری | تغییر اساسنامه، افزایش و کاهش سرمایه، انحلال |
| نصاب اول | نصف سرمایه تعهدشده | بیش از نصف سهام دارای حق رأی | بیش از نصف سهام دارای حق رأی |
| اکثریت | دو ثلث آرای حاضرین | نصف به علاوه یک آرای حاضر (نسبی برای انتخاب) | دو سوم آرای حاضر |
| مبنا | مواد ۷۴ و ۷۵ | مواد ۸۶ تا ۸۸ | مواد ۸۳ تا ۸۵ |
برای جزئیات هر یک، مقالات مجمع عمومی عادی چیست و مجمع عمومی فوق‌العاده چیست را بخوانید.
نکات اجرایی برای برگزاری منظم مجمع مؤسس
- فهرست پذیرهنویسان، تعداد سهام تعهدشده و مبلغ پرداختی هر نفر را پیش از جلسه از اسناد بانکی استخراج و با گزارش مؤسسین تطبیق دهید؛ نصاب بر همین فهرست محاسبه میشود.
- گزارش مؤسسین و گزارش کارشناس آورده غیرنقد را دستکم پنج روز قبل در محل اعلام‌شده در دسترس بگذارید.
- برای بند آورده غیرنقد، آرای صاحبان همان آورده را از شمارش کنار بگذارید و نصاب آن بند را جداگانه بسنجید.
- قبولی کتبی مدیران و بازرسان را در همان روز جمع‌آوری کنید تا پرونده ثبت کامل باشد.
- صورتجلسه را با امضای هیئت‌رئیسه تنظیم کنید؛ ساختار پیشنهادی در صورتجلسه مجمع عمومی آمده است.
وقتی پذیرهنویسان زیادند، شمارش دستی حضور و رأی خطاپذیر میشود. در پلتفرم دیدین، مدیریت سهامداران فهرست حاضران و سهام هر نفر را نگه می‌دارد، کنترل نصاب وضعیت حضور را در طول جلسه نشان می‌دهد و رأی‌گیری الکترونیکی آرای هر بند را جدا ثبت می‌کند. تشخیص حقوقی رسمیت و نتیجه همچنان با هیئت‌رئیسه است.
نکته حقوقی: این مطلب بر اساس متن لایحه اصلاحی ۱۳۴۷ تنظیم شده است. تأسیس شرکت‌های سهامی عام، به‌ویژه شرکت‌هایی که سهام خود را در بازار سرمایه عرضه میکنند، ممکن است تابع مقررات و مجوزهای تکمیلی باشد؛ برای پرونده مشخص با مشاور حقوقی مشورت کنید.
منابع رسمی
- لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب ۲۴ اسفند ۱۳۴۷، مواد ۱، ۳، ۴، ۵ و ۲۱ درباره تعریف و انواع شرکت سهامی و حداقل سرمایه.
- همان قانون، مواد ۶ تا ۱۹ درباره مراحل تأسیس سهامی عام، پذیره‌نویسی، دعوت و تشکیل مجمع مؤسس، و ثبت (ماده ۱۷ با اصلاحیه ۱۳۵۳).
- همان قانون، مواد ۷۳ تا ۸۲ درباره وظایف، نصاب، اکثریت، آورده غیرنقد و عدم الزام مجمع مؤسس در سهامی خاص.
- همان قانون، ماده ۲۰ درباره مدارک ثبت شرکت سهامی خاص، و مواد ۱۰۷ تا ۱۰۹ درباره هیئت‌مدیره.
مجمع عمومی عادی23 شهریور 1405
مجمع عمومی فوق‌العاده24 آبان 1405
رأی‌گیری مجمع24 آبان 1405