وقتی شرکتی می‌خواهد سرمایه‌اش را افزایش دهد، نام یا موضوع فعالیتش را در اساسنامه عوض کند یا پیش از موعد منحل شود، تصمیم با هیئت‌مدیره یا مجمع عمومی عادی نیست. قانون این تصمیم‌های ساختاری را فقط به مجمع عمومی فوقالعاده سپرده است و برای آن نصاب و اکثریت سخت‌گیرانه‌تری در نظر گرفته است.
در این راهنما، صلاحیت‌های مجمع فوقالعاده را یکی‌یکی با شماره ماده مرور می‌کنیم، حد نصاب و اکثریت آن را در یک جدول می‌بینیم، و مراحل اجرایی از پیشنهاد هیئت‌مدیره تا ثبت صورتجلسه را گام‌به‌گام توضیح می‌دهیم. اگر فقط به دنبال جدول مقایسه با مجمع عادی هستید، مقاله تفاوت مجمع عمومی عادی و فوقالعاده را ببینید.
مجمع عمومی فوقالعاده اجتماع صاحبان سهام است که درباره تغییر اساسنامه، تغییر سرمایه و انحلال قبل از موعد شرکت سهامی تصمیم می‌گیرد؛ این صلاحیت طبق ماده ۸۳ لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت «منحصراً» به همین مجمع تعلق دارد.
جایگاه مجمع فوقالعاده در میان مجامع عمومی
ماده ۷۳ لایحه اصلاحی قانون تجارت مجامع عمومی شرکت سهامی را سه نوع می‌داند: مجمع عمومی مؤسس، مجمع عمومی عادی و مجمع عمومی فوقالعاده. ماده ۷۲ می‌گوید مجمع عمومی از اجتماع صاحبان سهام تشکیل میشود و نصاب و آرای لازم در اساسنامه تعیین میشود، مگر در مواردی که قانون تکلیف خاصی گذاشته باشد. برای مجمع فوقالعاده، قانون این تکلیف خاص را در مواد ۸۳ تا ۸۵ معین کرده است.
به زبان ساده، مجمع مؤسس برای تولد شرکت است، مجمع عادی برای اداره سالانه و جاری آن، و مجمع فوقالعاده برای تغییر در «قانون اساسی» شرکت، یعنی اساسنامه و سرمایه، یا پایان دادن به حیات آن پیش از موعد.
وظایف و صلاحیت‌های مجمع عمومی فوقالعاده
ماده ۸۳ سه گروه اصلی را نام می‌برد و مواد دیگر قانون جزئیات هر کدام را مشخص کرده‌اند. فهرست زیر خلاصه این صلاحیت‌هاست:
- تغییر مواد اساسنامه: هر تغییری در اساسنامه، از نام و موضوع فعالیت و مرکز اصلی تا تعداد مدیران یا مدت شرکت (ماده ۸۳).
- افزایش سرمایه: تصمیم به افزایش سرمایه یا دادن اجازه افزایش به هیئت‌مدیره برای مدت معین (مواد ۱۶۱ و ۱۶۲).
- کاهش سرمایه: کاهش اختیاری سرمایه به پیشنهاد هیئت‌مدیره (ماده ۱۸۹) و تصمیم درباره انحلال یا کاهش سرمایه وقتی نیمی از سرمایه بر اثر زیان از بین رفته است (ماده ۱۴۱).
- انحلال قبل از موعد: رأی به انحلال شرکت به هر علت (ماده ۸۳ و بند ۴ ماده ۱۹۹).
- سهام ممتاز: ایجاد سهام ممتاز و هر تغییر در امتیازات آن (ماده ۴۲).
- سلب حق تقدم: سلب حق تقدم سهامداران در خرید سهام جدید، فقط پس از قرائت گزارش هیئت‌مدیره و بازرس (ماده ۱۶۷).
تغییر اساسنامه
هر بندی که در اساسنامه ثبت شده است، فقط با تصمیم مجمع فوقالعاده قابل تغییر است. هیئت‌مدیره یا مجمع عادی نمی‌توانند حتی با اتفاق آرا مثلاً موضوع فعالیت یا تعداد اعضای هیئت‌مدیره مندرج در اساسنامه را تغییر دهند. پس از تصویب، صورتجلسه باید برای ثبت به مرجع ثبت شرکتها فرستاده شود، زیرا «هر نوع تغییر در اساسنامه» در بند ۳ ماده ۱۰۶ آمده است.
افزایش سرمایه
ماده ۱۶۱ می‌گوید مجمع عمومی فوقالعاده به پیشنهاد هیئت‌مدیره و پس از قرائت گزارش بازرس درباره افزایش سرمایه تصمیم می‌گیرد. پیشنهاد هیئت‌مدیره باید توجیه لزوم افزایش سرمایه و گزارشی از امور شرکت را در بر داشته باشد و گزارش بازرس باید درباره همین پیشنهاد اظهار نظر کند. مجمع شرایط فروش سهام جدید را خودش تعیین می‌کند یا اختیار تعیین آن را به هیئت‌مدیره می‌دهد.
طبق ماده ۱۶۲، مجمع می‌تواند به هیئت‌مدیره اجازه دهد ظرف مدتی که از پنج سال تجاوز نکند، سرمایه را تا مبلغ معینی افزایش دهد. ماده ۱۶۴ تصریح می‌کند که اساسنامه نمی‌تواند خودش چنین اختیاری به هیئت‌مدیره بدهد؛ این اجازه باید از مجمع فوقالعاده بیاید. همچنین طبق ماده ۱۶۵، تا وقتی سرمایه قبلی تماماً پرداخت نشده است، افزایش سرمایه تحت هیچ عنوانی مجاز نیست.
ماده ۱۵۸ چهار راه برای پرداخت مبلغ اسمی سهام جدید پیش‌بینی کرده است: پرداخت نقدی، تبدیل مطالبات نقدی حال‌شده اشخاص از شرکت به سهام، انتقال سود تقسیم‌نشده یا اندوخته یا عواید اضافه ارزش سهام جدید به سرمایه، و تبدیل اوراق قرضه به سهام. پرداخت غیرنقدی فقط در شرکت سهامی خاص مجاز است و انتقال اندوخته قانونی به سرمایه ممنوع است. اگر افزایش سرمایه از راه بالا بردن مبلغ اسمی سهام موجود برای سهامداران تعهد تازه ایجاد کند، طبق ماده ۱۵۹ موافقت همه صاحبان سهام لازم است.
در افزایش سرمایه از طریق فروش سهام جدید، سهامداران به نسبت سهام خود حق تقدم دارند و مهلت استفاده از آن نباید کمتر از شصت روز باشد (ماده ۱۶۶). پس از اجرای افزایش سرمایه، هیئت‌مدیره باید حداکثر ظرف یک ماه مراتب را همراه با اصلاح ماده مربوط به سرمایه در اساسنامه به مرجع ثبت اعلام کند (ماده ۱۶۳).
کاهش سرمایه؛ اختیاری و اجباری
کاهش اختیاری (ماده ۱۸۹) به پیشنهاد هیئت‌مدیره و با تصمیم مجمع فوقالعاده انجام میشود، به دو شرط: به تساوی حقوق صاحبان سهام لطمه نزند و سرمایه از حداقل ماده ۵ کمتر نشود. پیشنهاد هیئت‌مدیره باید دست‌کم ۴۵ روز قبل از تشکیل مجمع به بازرس تسلیم شود (ماده ۱۹۰) و پس از تصمیم، هیئت‌مدیره باید آن را حداکثر ظرف یک ماه در روزنامه رسمی و روزنامه کثیرالانتشار شرکت آگهی کند (ماده ۱۹۲).
کاهش اجباری به ماده ۱۴۱ برمی‌گردد: اگر بر اثر زیان‌ها دست‌کم نصف سرمایه شرکت از میان برود، هیئت‌مدیره مکلف است بلافاصله مجمع فوقالعاده را دعوت کند تا درباره انحلال یا بقای شرکت تصمیم بگیرد. اگر مجمع به انحلال رأی ندهد، باید در همان جلسه سرمایه را به مبلغ سرمایه موجود کاهش دهد. اگر هیئت‌مدیره این دعوت را انجام ندهد یا مجمع نتواند طبق قانون تشکیل شود، هر ذی‌نفع می‌تواند انحلال شرکت را از دادگاه بخواهد.
انحلال شرکت قبل از موعد
بند ۴ ماده ۱۹۹ یکی از موارد انحلال شرکت سهامی را این می‌داند که مجمع عمومی فوقالعاده «به هر علتی» به انحلال رأی دهد. تصمیم به انحلال و نحوه تصفیه نیز از مواردی است که صورتجلسه آن باید به ثبت برسد (بند ۴ ماده ۱۰۶). شرکت پس از انحلال «در حال تصفیه» محسوب میشود و تا پایان تصفیه، شخصیت حقوقی‌اش برای امور تصفیه باقی می‌ماند (مواد ۲۰۶ و ۲۰۸).
سهام ممتاز و جلسه خاص
طبق ماده ۴۲، شرکت می‌تواند به موجب اساسنامه یا با تصویب مجمع فوقالعاده سهام ممتاز ایجاد کند. هر تغییر در امتیازات این سهام هم باید به تصویب مجمع فوقالعاده برسد و موافقت دارندگان نصف به علاوه یک این نوع سهام را داشته باشد. ماده ۹۳ نیز می‌گوید اگر مجمع بخواهد در حقوق نوع خاصی از سهام تغییر دهد، تصمیم قطعی نیست مگر دارندگان همان سهام در جلسه خاص آن را تصویب کنند؛ نصاب این جلسه در دعوت اول نصف و در دعوت دوم یک‌سوم آن نوع سهام است و تصمیم با دو سوم آرای معتبر گرفته میشود.
محدودیت‌ها: آنچه هیچ مجمعی نمی‌تواند تصویب کند
حتی مجمع فوقالعاده هم اختیار نامحدود ندارد. ماده ۹۴ می‌گوید هیچ مجمع عمومی نمی‌تواند تابعیت شرکت را تغییر دهد و هیچ اکثریتی نمی‌تواند بر تعهدات صاحبان سهام بیفزاید. به همین دلیل است که افزایش مبلغ اسمی سهامی که برای سهامداران تعهد تازه ایجاد می‌کند، به اتفاق آرا نیاز دارد. از سوی دیگر، انتخاب مدیران و بازرسان و تصویب صورت‌های مالی سالانه در صلاحیت مجمع عادی است و اگر در دستور جلسه مجمع فوقالعاده بیاید، باید در مجمع عادی جداگانه یا عادی بهطور فوقالعاده مطرح شود.
حد نصاب و اکثریت مجمع عمومی فوقالعاده
دو عدد را نباید با هم قاطی کرد: حد نصاب درباره رسمیت جلسه است و اکثریت درباره تصویب تصمیم. جدول زیر هر دو را طبق مواد ۸۴ و ۸۵ نشان می‌دهد:
| موضوع | قاعده قانونی | مبنا |
|---|---|---|
| نصاب دعوت اول | حضور دارندگان بیش از نصف سهام دارای حق رأی | ماده ۸۴ |
| نصاب دعوت دوم | حضور دارندگان بیش از یک‌سوم سهام دارای حق رأی، به شرط قید نتیجه دعوت اول در آگهی | ماده ۸۴ |
| اکثریت تصویب | دو سوم آرای حاضر در جلسه رسمی | مواد ۸۵ و ۱۰۳ |
| جلسه خاص دارندگان یک نوع سهام | نصاب نصف و در دعوت دوم یک‌سوم آن سهام؛ تصویب با دو سوم آرای معتبر | ماده ۹۳ |
مثال عددی: شرکتی ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سهم دارای حق رأی دارد. برای رسمیت دعوت اول باید دارندگان بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ سهم حاضر باشند. اگر ۵۴۰٬۰۰۰ سهم حاضر شوند، جلسه رسمی است و برای تصویب افزایش سرمایه دست‌کم ۳۶۰٬۰۰۰ رأی موافق لازم است (دو سوم ۵۴۰٬۰۰۰). اگر دعوت اول به نصاب نرسد، در دعوت دوم حضور بیش از ۳۳۳٬۳۳۳ سهم کافی است. این ارقام فرضی‌اند و اساسنامه شرکت نیز باید بررسی شود؛ شرح کامل نصاب‌ها در مقاله حد نصاب مجمع عمومی و حالت نرسیدن به نصاب در اگر مجمع به حد نصاب نرسد آمده است.
چه کسی مجمع فوقالعاده را دعوت می‌کند؟
دعوت معمولاً با هیئت‌مدیره است. ماده ۹۵ حقی هم برای سهامداران گذاشته است: دارندگان دست‌کم یک‌پنجم سهام می‌توانند از هیئت‌مدیره دعوت مجمع را بخواهند و هیئت‌مدیره باید حداکثر ظرف ۲۰ روز دعوت کند. در غیر این صورت درخواست به بازرس می‌رود که باید ظرف ۱۰ روز دعوت کند، و اگر او هم اقدام نکند، خود این سهامداران با رعایت همه تشریفات و تصریح به عدم اجابت درخواست، مجمع را دعوت می‌کنند. در این حالت دستور جلسه منحصراً همان موضوع درخواست است و هیئت‌رئیسه از بین صاحبان سهام انتخاب میشود (ماده ۹۶).
مراحل برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده گام‌به‌گام
- آماده کردن پیشنهاد: هیئت‌مدیره پیشنهاد افزایش یا کاهش سرمایه یا متن اصلاحی اساسنامه را تنظیم و برای موضوعات سرمایه، گزارش توجیهی را به بازرس تسلیم می‌کند (برای کاهش سرمایه دست‌کم ۴۵ روز قبل).
- نشر آگهی دعوت: آگهی در روزنامه کثیرالانتشار شرکت منتشر میشود (ماده ۹۷) و باید دستور جلسه، تاریخ، ساعت و نشانی کامل محل تشکیل را داشته باشد (ماده ۱۰۰). جزئیات در آگهی دعوت مجمع عمومی.
- رعایت فاصله زمانی: فاصله نشر آگهی تا تشکیل مجمع دست‌کم ۱۰ و حداکثر ۴۰ روز است (ماده ۹۸). اگر همه صاحبان سهام حاضر باشند، نشر آگهی و تشریفات دعوت الزامی نیست (تبصره ماده ۹۷).
- ثبت ورود و تشکیل فهرست حاضران: فقط سهامدارانی که ورقه ورود گرفته‌اند وارد می‌شوند و فهرستی با هویت، تعداد سهام و آرای هر حاضر تهیه میشود (ماده ۹۹). وکیل یا نماینده قانونی با ارائه مدرک، به منزله خود سهامدار است (ماده ۱۰۲).
- تشکیل هیئت‌رئیسه و احراز نصاب: جلسه با رئیس، دو ناظر و یک منشی اداره میشود (ماده ۱۰۱) و رسمیت آن با نصاب ماده ۸۴ احراز میشود. نقش هر عضو در هیئت‌رئیسه مجمع عمومی آمده است.
- قرائت گزارش‌ها و رأی‌گیری: برای افزایش سرمایه، گزارش بازرس پیش از رأی خوانده میشود (ماده ۱۶۱) و تصمیم با دو سوم آرای حاضر گرفته میشود.
- تنظیم صورتجلسه: منشی صورتجلسه را تنظیم می‌کند و به امضای هیئت‌رئیسه می‌رسد (ماده ۱۰۵). نمونه ساختار را در صورتجلسه مجمع عمومی ببینید.
- ثبت و آگهی: صورتجلسه تغییر سرمایه، تغییر اساسنامه یا انحلال برای ثبت به مرجع ثبت شرکتها فرستاده میشود (ماده ۱۰۶)؛ برای افزایش سرمایه، اعلام به مرجع ثبت حداکثر ظرف یک ماه پس از اجرا لازم است (ماده ۱۶۳).
اشتباه‌های رایج در مجمع فوقالعاده
- محاسبه اکثریت دو سوم بر اساس کل سهام شرکت، به‌جای آرای حاضر در جلسه رسمی.
- برگزاری دعوت دوم بدون قید نتیجه دعوت اول در آگهی، که شرط صریح ماده ۸۴ است.
- رأی به افزایش سرمایه بدون قرائت گزارش بازرس یا پیش از پرداخت کامل سرمایه قبلی.
- گنجاندن انتخاب هیئت‌مدیره یا تصویب صورت‌های مالی در دستور مجمع فوقالعاده، در حالی که این امور در صلاحیت مجمع عادی است.
- اشتباه گرفتن مجمع فوقالعاده با مجمع عادی بهطور فوقالعاده که فقط زمان تشکیلش خارج از نوبت است.
برگزاری مجمع فوقالعاده به‌صورت آنلاین یا ترکیبی
برگزاری از راه دور نوع حقوقی مجمع را تغییر نمیدهد: نصاب ماده ۸۴، اکثریت ماده ۸۵ و صورتجلسه ماده ۱۰۵ همچنان پابرجاست. چیزی که تغییر می‌کند، کانال حضور و ثبت رأی است. به همین دلیل مهم است که حضور حضوری و آنلاین در یک شمارش واحد دیده شود و آرای هر بند دستور جلسه به همان مجمع متصل بماند. شرکتهای ثبتشده نزد سازمان بورس تابع دستورالعمل حضور و اعمال حق رأی الکترونیکی هستند؛ چارچوب کلی را در مجمع آنلاین چیست و مجمع ترکیبی چیست ببینید.
در پلتفرم دیدین، کنترل نصاب حضور سهام دارای حق رأی را در طول جلسه نشان می‌دهد، رأی‌گیری الکترونیکی آرای هر بند را جدا ثبت می‌کند و اسناد و گزارش‌های مجمع برای تنظیم صورتجلسه در دسترس می‌ماند. دیدین فرمول حقوقی را به‌جای قانون اعلام نمی‌کند؛ تصمیم درباره رسمیت و تصویب با هیئت‌رئیسه است.
نکته حقوقی: این مطلب ناظر به قواعد عمومی شرکتهای سهامی در لایحه اصلاحی ۱۳۴۷ است. شرکتهای بورسی، دولتی، تعاونی یا تابع مقررات خاص ممکن است الزامات تکمیلی داشته باشند؛ برای پرونده مشخص با مشاور حقوقی شرکت مشورت کنید.
منابع رسمی
- لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب ۲۴ اسفند ۱۳۴۷، مواد ۷۲، ۷۳ و ۸۳ تا ۸۵ درباره انواع مجامع، صلاحیت و نصاب و اکثریت مجمع فوقالعاده.
- همان قانون، مواد ۴۲ و ۹۳ و ۹۴ درباره سهام ممتاز، جلسه خاص و محدودیت‌های مجامع.
- همان قانون، مواد ۹۵ تا ۱۰۶ درباره درخواست دعوت، آگهی، فاصله زمانی، ورقه ورود، نمایندگی، هیئت‌رئیسه، صورتجلسه و ثبت.
- همان قانون، مواد ۱۵۸ تا ۱۶۷ درباره افزایش سرمایه و حق تقدم، و مواد ۱۴۱، ۱۸۹ تا ۱۹۲ درباره کاهش سرمایه.
- همان قانون، مواد ۱۹۹، ۲۰۱، ۲۰۶ و ۲۰۸ درباره انحلال و تصفیه.
مجمع عمومی فوقالعاده27 شهریور 1405
حد نصاب مجمع31 شهریور 1405
مجمع عمومی8 مهر 1405
صورتجلسه مجمع16 آبان 1405